Gölge Fanzin

[Istırap İçerisindeki Kurb]

All Media Known or Unknown - Tüm Medya Tarafından Kullanılabilir ya da Kullanılamaz

Bir fotoğrafın her kullanımında ayrı ücret ödememek için belirlenen bir anlaşma metni terimi. Bu terim bir medya kurulusunun aynı fotoğrafı gazetesinde ya da web adresinde kullanmasını fakat her bir kullanım için ayrı değil tek bir ücret ödemesini içerir. Ancak kullanılacak yerler anlaşmada liste halinde belirtilmelidir. Fotoğrafı listede belirtilmeyen bir medya alanında kullanmak Telif Hakları Kanunu ile ters düşer.

All Rights in Perpetuity - Sürekli Kullanım Hakkı

Kiralık çalışma ile eşit olan bir anlaşma metni terimidir. Anlaşma metninde bu maddenin yer alması ve sizin de bunu kabul etmeniz, aslında, müşteri tarafından paranız ödendiği sürece çektiğiniz her fotoğrafın, yani tüm yaratıcılığınızın paylaşılması anlamına gelir. Müşteriniz de fotoğraflarınızın kullanım hakkına sahip olur. Bu anlaşma ile müşteriniz ek bir ücret ödemeden fotoğraflarınız ile istediğini yapma hakkini elde etmekle kalmayıp, sizin başka bir müşteriden talep ettiğinizin altında bir fiyatı o müşteriye götürebilir ve böylece sizinle kendi fotoğrafınız için yarışabilir.

Assignment - Feragat Senedi

Fotoğrafçı ve müşteri arasında yapılan bir anlaşmadır. Buna göre fotoğrafçı müşterinin istediği şartlarda fotoğraf çeker ve fotoğrafların nasıl ve ne şartlarda kullanılacağını müşteri belirler. Karşılığında belli bir ücret ve diğer masrafların ödemesi yapılır.

Businnes Plan - İş Planı

Küçük is sahipleri için bir is planı, kim olduğunuzu , ne yaptığınızı, neleri tasarladığınızı ve hedeflerinizi gerçekleştirmek için nelere ihtiyacınız olduğunu belirten bir dokümandır. Finansal kuruluşlar ya da bağımsız yatırımcalar borçlanma için başvurduğunuzda bu is planlarını kullanarak sizin basari değerinizi ölçerler. Daha da önemlisi bir is planı, sizin geleceğiniz için bir "yol haritası"dır.

Contract - Anlaşma Metni

Her iki tarafın da belli yükümlülükleri, bir imza altında, kabul ettiklerini belirten resmi bir dokümandır. Çok daha kullanılabilir olması için bir anlaşma metninin su üç şeyi içermesi gerekmektedir: 1.Bir "fikir birliği" olması gerekir. Diğer bir deyişle iki tarafın da koşulları her hangi bir baskı altında kalmadan kabul etmiş olması lazımdır. 2.Karşılıklı alışveriş olmalıdır. 3.İki taraf da anlaşmayı imzalamış olmalı ve her anlaşma metni tartışmaya açık olmalıdır. Aksi takdirde tek taraflı bir anlaşma olur.

Copyright - Telif Hakkı

Yaratıcılık sürecinde ortaya çıkan orijinal bir ifadenin ya da bir nesnenin reçel bir ortama oturmasını sağlayan resmi bir konsepttir. Bu ifade ya da nesne, sadece isin yaratıcısına aittir ve bu kişi bu ifadenin tüm kontrol ve kullanım haklarına sahiptir.

Copyright Infringement - Telif Hakları İhlali

Bir eserin telif hakkini elinde bulunduran kişinin dışında başka bir kişi tarafından kullanılması.

Copyright Registration - Telif Hakkının Tescili

Küçük bir ücret ödeyerek ve bir kopyasını Telif Hakki Ofisi'ne teslim ederek o eserin kullanım haklarını elde etme. Kopyalar bu ofiste bir dosyada muhafaza edilir.

Cost-of-doing-business (CDB) - İş Yapma Ücreti

İsinizi döndürmek için ihtiyacınız olan paradır. Genelde günlük bir ücret üzerinden anlaşılır. CDB fiyatınızı bulmak için tüm genel masraflarınızı bir yere yazın ve bir yıl boyunca çalıştığınız gün sayısına bölün.. 250 gün standart rakamdır. (5 günx52 haftax2 hafta izin)

Creative Fee - Yaratıcılık Ücreti

Bir fotoğrafçının fikir ve yaratıcılık karşılığında talep ettiği ücrettir. Bu ücret yaratıcılık, yetenek, zorluk derecesi, özel ekipmanlar ve belki kullanıma göre değişir.

Day Rate - Günlük Bedel

Daha çok editoryal müşteriler için kullanılan bir terimdir. Günlük bedel, bir editoryal müşterinin bir fotoğrafçıyı bir is için kiraladığında ona günlük olarak ödeyeceği meblağdır. Bu terim, fotoğrafçılara yetenek, tecrübe ve işin zorluğu göz önünde bulundurulmadan bir yayım için çekmeleri önerildiğinde "flat rate" yani "düz bedel" olarak da ifade edilir. Zaman göz önünde bulundurularak ödeme yapılacağında, müşteriyle full, half-time ya da saatlik pazarlıklar yapılabilir. Profesyonel fotoğrafçılar olarak, yaratıcılığımız ve fotoğraflarımızla müşteriye sağladığımız faydanın karşılığını almalıyız.

Delivery Memo - Dağıtım Notu

Dosyanızdan çıkarıp verdiğiniz bir fotoğraf hakkında bilgiler içeren bir dokümanın en önemli bölümü. Dağıtım notu, fotoğrafınız ya da fotoğraflarınız hakkında karsı tarafa bilgi verip, çalışma koşullarınız ve şartlarınız hakkında müşterilerinizi aydınlatır. Dağıtım notları ayrıca size fotoğraflarınızın nerede olduğunu ve onların izini sürme sansını da verir.

Embargo Periods - Ambargo (ticareti sınırlama) Dönemleri

Yayınevleri tarafından talep edilen ve bir fotoğrafçının fotoğrafın kullanım hakkı için başka bir kuruluşla anlaşmayacağını taahhüt eden dönemdir. Belli bir dönemi kapsayan bu ambargolar özellikle haber veya olay takiplerinde istenen yasal bir taleptir. Fakat stok satışlarında istenen ambargolar daha çok özel talebi içerir ve fotoğrafçı için ek bir ücret ödemek gerekir.

Employee - İşçi

Fotoğrafçılar için, çektikleri fotoğraflarla ilgili olarak telif hakki istemeyecekleri anlamına gelen bir statüdür. Birçok is akdinde durum böyledir. Çünkü is veren sizin maaşınızı ve tüm harcamalarınızı öder ve çektiğiniz fotoğrafların, sözleşme döneminiz içindeki tüm yarattığınız eserlerin telif ve kullanım haklarına sahip olur. Bunların karşılığında ise size hastalık ve izinli günlerinizde de vermekle yükümlü olduğu bir maaş ve emeklilik planı sunar.

Estimate - Ön taslak

Fotoğrafın çekiminden önce iki tarafın oturarak isin kesin parametrelerini, fotoğrafın kulanım alanlarını(boyut ve kullanım sayısı, nerede yayınlanacağı, baskı zamanını, coğrafi limitlerini ve kullanım süresini içerir) ve alacağınız ücreti belirten bir fikir alışverişidir. İki taraf da bu ön taslağı kabul ederse, imzalar atılır ve taslak anlaşmaya dönüşür.

Exclusivity - Özel Olma

Bir müşteriye bir fotoğrafın kullanım haklarını verme hakkinin tanımlamasıdır. Bir fotoğrafın tek kullanım hakkini müşterinize verdiyseniz, fotoğrafın lisansını başka bir kişiye vermeyeceğinizi kabul etmiş olursunuz. Özel olma, zaman, baslık ve coğrafi limitlerin olması demektir. Fakat tüm hallerde bir özel durumun kabulü ek ücreti de beraberinde getirir.

Fair Use Doctrine - Doğru Kullanım Doktrini

Amerikan Telif Hakları Yasası'nın bir bölümü olan bu doktrine göre, telif haklı materyallerin belli şekillerde kullanımları telif hakkı ihlaline girmez. Bu "doğru" kullanım araştırma, öğretim, burs, tez ve habercilikte bilginin ortak paylaşımını içerir.

Incorporation - Şirketleşme

Is yapmanın en karışık şekli, fakat bir muhasebeci ve bir avukata maaş verecek kadar kazancınız varsa, ek sorun ve masraflara girmeye değer. Şirketleşme küçük is sahiplerine bazı vergi avantajları sağlayabilir. İş, stok fotoğraf satandan ya da şirket sahiplerinden bağımsız olarak vergilendiriliyor. Şirketleşme sizi kişisel sorumluluktan da kurtarıyor. Tabii ki şirketinizin resmi işlemlerini yaptırarak devlet tarafından tanınmasını sağlamanız gerekiyor.

Indemnification Clauses - Tazminat Maddesi

Anlaşmadaki bu madde, bir tarafa ya da her iki tarafa, anlaşmadaki yükümlülükler yerine getirilmediği takdirde kesin bir yaptırımın meydana geleceğini söyler.

Independent Contractor - Bağımsız işçi

Bir şirket tarafından özel bir proje için, ya da bir işi bitirmek amacıyla belli bir zaman için kiralanan bağımsız bir isçi. Anlaşmada aksi bir şart olmadığı takdirde, Telif Hakkı Kanunu'na göre bağımsız isçi ile şirket arasında yapılan anlaşmayla isçi, yani fotoğrafçının, bu dönem içinde çektiği fotoğrafların tüm kullanım ve telif hakları kendisine aittir. Bağımsız çalışan bu isçiler bir şirket çalışanına sağlanan kazanımlara sahip değildir. Örneğin bağımsız isçiye tatilde olduğu dönemde ya da hastalanıp da çalışmazsa bir ücret ödenmez. Buna karşılık bağımsız isçi kendi çalışma saatlerini ve çalışma prensiplerini kendi belirler. Bu yüzden, bağımsız isçiler olarak, freelance fotoğrafçılar iyi kazanç elde etmek ve ek harcamalarının finansını sağlamak için telif haklarının kontrolünü sağlamak zorundadırlar.

Invoice - Fatura

Anlaşma kağıdının son basamağını oluştururlar ve anlaşmanın sonuç kısmında yer alırlar. Standart iş uygulamalarında faturalar bir ay içinde ödenmelidir. Bir çok fotoğrafçı ödemeyi iş bitiminden 21 gün ya da 14 gün sonra isteyebilir, buna karşılık pek çok işveren 45, 60 ya da 90 gün içinde ödemeyi yapmayı ister. Anlaşmaların bir çoğunda ödeme zamanı iki tarafın anlaşmasına bırakılır.

Liability Clauses - Taahhüt Maddesi

Bir tarafın belli bir iş için yasal ve finansal olarak sorumluluğu kabul ettiğini belirten anlaşmadaki bir maddedir. Uyarılar ve tazminatlar gibi, kontrolümüzde olmayan herhangi bir taahhüdü de kabul etmememiz gerekir.

Licence (isim) - Lisans

Lisans, belli bir yolla, belli bir yerde, belli bir zaman periyodu içinde, bir fotoğrafın kullanım haklarını bir anlaşma ile başka birisine vermektir. Lisans bir fotoğrafın ne boyutlarda olacağını, ne kadar sıklıkta ve hangi medya alan(lar)ında ve ne kadar bir süre için kullanılacağını kesin şekilde belirtmelidir. Lisansla bir özel durum, kurallar ya da diğer durumlar saptanmalıdır.

Licence (fiil) - Lisans Vermek

Bir fotoğrafa lisans vermek, onun sürekli kullanımı için birisine izin ya da yetki vermektir. Fotoğrafçılar olarak biz fotoğrafları kullanım için lisanslarız, tamamen satışını yapmayız.

Negotiate - Müzakere Ederek Uzlaşmak

Bazı şeylerden feragat ederek ortak bir zeminde buluşmak. Bütün anlaşmalar, müzakere edilebilir olmalıdır.

Overhead - Genel Masraflar

Bir işte yapacağınız tüm harcamaların toplamı için kullanılan bir terimdir. Müşteri sayısına bakmaksızın ve içine, kiraladıklarınızı, ekipmanlarınızı ve tamir masraflarını, reklam ve pazarlamayı, iş avanslarını, seyahat masraflarını, sigortayı ve eğitimi de ekleyin...Genel masrafları hesaplamak bir işin tam olarak yapılması için son derece önemlidir.

Paper Trail - Kağıt Yığını

Bir işle ilgili hazırlanan dokümanların tümü. Bir feragat senedi için hazırlanan kağıtlar en az, masraflar kağıdı, anlaşma, dağıtım notu, fatura ve kullanım lisansı, ödeme garantisi kağıdı, ve koşul&şartları içeren kağıtlardan oluşur. Bir stok fotoğrafının satışı için hazırlanacak kağıtlarda masraf kağıdını çıkarıp kullanım lisansı ve anlaşmayı tek bir kağıtta düşünebilirsiniz. Kağıdın her sayfası iki taraf tarafından da imzalanmak zorundadır. Ve tüm bu kağıtları arşivlemek ileride referans için gerekli olabilir.

Partnership - Ortaklık

Ortaklıkta vergilendirme ayrı olmaz. Taahhüt de ayrı olmaz. Bir ortaklık kurmadaki tek amaç daha güçlü bir iş ortaya çıkarmaktır. Bu da kaynakları birleştirmekle olur. Defter tutma, hesaplamalar ve vergiler size çok karışık ve pahalı gelebilir. Ortaklığa girmeden önce bu küçük islerle ilgili bir avukat tutmak da gerekir.

Profit - Kazanç

Kazanç tüm harcamalar çıkarıldıktan sonra geriye kalandır.

Reprints - Yeni Baskı

Yeni baskılar daha çok yeniden basılan ve paketlenen dergi makaleleridir. Yayınevleri bir şeyin müşteri için önemini anladıklarında bu yeni baskılardan binlerce dolar kazanabilirler. Eğer fotoğraflar da bu yeniden baskıya neden olan makalede önemli bir yer tutuyorsa, o fotoğrafı çekenler de bu yeni baskıdan para kazanabilirler. Bundan dolayı da fotoğrafçı ve yayınevi arasında bir anlaşma imzalanırken, ileride yapılacak yeni baskılar da göz önünde bulundurulmalıdır.

Revenue - Gelir

Fransızca kökenli olan "revenue" "gelir" anlamındadır. Gelir ise toplam kazançtır. Yaratıcılık ve lisans ücretlerini, faturayla ilgili harcamaları ve fiyat yükseltmelerini kapsar.

Right to Assign, Transfer or Sell - Transfer , Satış ve Devir Hakkı

Anlaşmanın bir şartıdır. Buna göre müşteri sizin fotoğrafınız hakkında bir fikirde bulunabilir, ya da sizin başka bir müşteriye satmak istediğiniz ayni fotoğrafı daha düşük bir ücrete o müşteriye satabilir veya başka yayınevlerine fotoğrafınızı belli bir ücret karşılığında verir. Bu durum daha çok bir yayının çok baskısı varsa geçerlidir. Örneğin diğer ülkelerde basılıyorsa ya da fotoğrafı sahibi olduğu pek çok dergide kullanmak istiyorsa ya da yine yayınlayacağı bir kitapta kullanmak istiyorsa.. Fakat fotoğrafçılar, fotoğraflarının dağıtım hakkinin kendilerinde olduğunu da unutmamalıdır. Amerikan Telif Hakları Kanunu'na göre her kullanım için ekstra bir ücret talep edilebilir.

Rights Package - Uygun paket

Bir ya da birkaç fotoğrafın çoklu kullanım hakkını tek bir pakette toplayıp tek bir ücret talep etmek. Örneğin, eğer bir baskı kullanımı için 600 dolar ve bir İnternet kullanımı için 300 dolar talep ediyorsanız, bu müşteri her ikisi için de fotoğrafı alacaksa sadece 750 dolar isteyebilirsiniz.

Rights Transfer (Copyright Transfer) - Telif Hakkı Transferi

Bir fotoğrafla ilgili tüm haklarınızdan feragat ettiğinizi ve bir başkasına devrettiğinizi belirten bir terim. Bazı anlaşmalar bir fotoğrafın basılmasına izin verdiğiniz de sizin onunla ilgili tüm hakları karsı tarafa verdiğinizi, yani bir "hak transferi" durumu söz konusu olduğunu belirtirler. Haklarınızı karsı tarafa devrettiğinizi belirten bir anlaşma imzalamadan böyle bir şeyin olması söz konusu değildir.

Salary - Maaş

Size yaptıklarınız karsısında ödenen ücrettir. Maaş sizin yasam standartınızı belirler.

Self-determined - Serbest Çalışan

Kendi kendinin işvereni olduğunu ve kazancını kendi çalışma temponun ve azminin belirleyeceğini ifade eden bir terimdir. Serbest çalışıyorsanız ve başkası tarafından bir işi yapmak için kiralanırsanız, bu durumda çalıştığınız şirket için de bağımsız anlaşma yapılan kişi durumunda olursunuz.

Sole Proprietorship - Tek Mal Sahipliği

Küçük iş sahipliğinin en genel biçimidir. İş, bir anonim şirketin ödediği gelir vergilerini ödemez, fakat bu sizin belli bir taahhüt altına girmenizi de engelleyemez.İş için aldığınız borçları ve diğer harcamalarınızın parasını ödememek, kişisel geçmişinizde bir leke olarak kalabilir.

Spec - Spekülasyonun kısaltılmışı

Spekülasyon kelimesi burada Türkçe'de kullanılan anlamında değil de İngilizce'deki diğer bir karşılığı olan "fikren mütalaa" anlamındadır.Müşterinin özel koşulları için bir anlaşma ve ödeme garantisi olmaksızın fotoğraf çekmeyi kabul etmektir.

Stock Sale - Stok Satışı

Daha önceden bir stokta ya da koleksiyonda bulunan fotoğrafın lisanslaşması.Stok fotoğrafları daha önce çekilmiş karelerin bir araya gelmesinden ya da bir stok arşivi oluşturmak amacıyla çekilen fotoğraflardan meydana gelir.

Terms & Conditions - Koşullar ve Şartlar

Diğer tarafla hangi şartlar altında iş yapmayı kabul ettiğinizi belirten koşulların tümüdür. Çalışma koşullarınız kağıtlarda detaylı olarak belirtilmelidir. Bundan dolayı, anlaşmayı kabul edip imzalayarak, bir müşteri, ödemenin 30 gün içinde yapılacağını ya da orijinal fotoğrafların sorumluluğunu üstlenme gibi koşulları da kabul etmiş olur.

Unauthorized use - Resmi Olmayan Kullanım

Belli bir lisans olmadan bir fotoğrafın bir yerde kullanılmasıdır. Yasa çok açık; Telif hakkı alınmış bir fotoğrafın kullanım, yani lisans haklarını, almadan kullanmak o fotoğrafı gayri resmi kullanmaya girer.

Warranties - Garanti

Bir anlaşmadaki bu madde, her iki tarafa da belli davranış ve durumların oluşmayacağına dair karşılıklı garanti verdirir. Örneğin müşteri, fotoğrafçıdan fotoğrafların orijinal olduğunu ve telif hakkının fotoğrafı çekende olduğunun garantisini isteyebilir.Bu yayıncıyı fotoğrafın çalıntı olması ya da buna benzer etik olmayan bir durumdan kurtarır.

Work-for-hire - Kiralık Çalışma

Bir anlaşma dahilinde yapılan tüm işin, fotoğrafçının değil, ödemeyi yapanın malı olduğunu ifade eden bir anlaşma terimidir. Freelance çalışan kişi, "work-for-hire" durumuna girdiğinde, o dakikadan itibaren işverenin altında çalışıyor demektir. Bu durum fotoğrafçıyı bazı vergileri ödemekten ve bazı harcamaları kendi cebinden yapmaktan da kurtarır. Freelance çalışan bir fotoğrafçı, fotoğraflarının telif hakkına her zaman dikkat etmelidir ve kiralık bir anlaşma yaparken, anlaşmanın çektiği karelerle ilgili haklarını kapsayan bölümünü dikkatle okumalıdır.

[Istırap İçerisindeki Kurb]

Bu terimler sözlüğünü, "Editorial Photo"'dan Foto Muhabirleri Derneği için Türkçe'ye çeviren Tolga ADANALI'ya ve bu sözlüğün fotoğraf severlerle buluşmasına aracı olan Foto Muhabirleri Derneğine katkılarından dolayı teşekkür ederiz.